ГАНС ВЯЛІКІ І ГАНС МАЛЫ
Ці перажыве беларуская мова яшчэ адзін правапіс?
Гісторыя гэтай праблемы такая. Напачатку мінулага стагодзьдзя беларуская мова ня мела свайго правапіснага нарматыву. І тады рэдакцыя газэты “Наша Ніва” даручыла маладому навукоўцу Браніславу Тарашкевічу ўнармаваць правапіс. Тарашкевіч задачу выканаў, і ўся Беларусь пісала па-беларуску аднолькава да 1933 году. У 1933-м адбыўся раскол. Саўнаркам БССР правёў “моўную рэформу”, якая мела жорсткі рэпрэсіўны і русіфікатарскі характар. Ставілася задача “спрашчэньня” беларускага правапісу і “набліжэньня” яго да расейскага. У выніку большасьць вучоных-мовазнаўцаў была расстраляная ці сасланая ў ГУЛАГ, а саму беларускую мову сталі называць “грубай” (дзіва што, на пісьме больш не перадавалася мяккасьць жывых беларускіх гукаў). З гэтага часу ўсталяваліся два правапісы, якія сёньня называюць “тарашкевіцай” і “наркамаўкай”. Першым правапісам да ўзьяднаньня 1939 году пісала Заходняя Беларусь, пасьля – эміграцыя, а з 1980-х гадоў – практычна ўсе новыя выданьні дэмакратычнага кірунку. Другім — карысталася ўсё дзяржаўнае і афіцыйнае: улада, сыстэма адукацыі, СМІ і выдавецтвы.
На парозе абвяшчэньня незалежнасьці, на мяжы 1980-х і 1990-х гадоў канфлікт двух правапісаў акрэсьліўся як канфлікт, галоўным чынам, этычны. Нельга пісаць паводле рэпрэсіўнага нарматыву. Асабліва калі мы ўсе жывем у чаканьні суду над злачынствамі камунізму. І датуль, пакуль ніхто з упаўнаважаных і аўтарытэтных асобаў краіны ня выказаўся з асуджальнай ацэнкай рэформы 1933 году, само карыстаньне “наркамаўкай” выглядала маўклівым далучэньнем да сталінскага генацыду.
Сёньня мы стаім напярэдадні зьяўленьня трэцяга правапісу. Праект новай рэдакцыі “Правілаў беларускай артаграфіі і пунктуацыі” падрыхтавала Міністэрства адукацыі. Неўзабаве новыя правілы стануць законам.
Візуальна гэта будзе мадэрнізаваная “наркамаўка”. За тым выключэньнем, што ў нас, прыхільнікаў “тарашкевіцы”, больш няма падставаў для этычнага канфлікту. Бо афарбоўваць крывёю бальшавіцкіх злачынстваў правілы, прынятыя ў незалежнай Беларусі ХХІ стагодзьдзя, — тое самае, што вінаваціць падлетка Ганса ў ваенных злачынствах ягонага дзеда-нацыста. Генэтычна яны – адно, Ганс вялікі і Ганс малы. Але малому трэба жыць сёньня, ня чуючы на кожным кроку кінутага на адрас дзеда — “Ганьба!”.
Параўнаньне зь беларускай мовай, аднак, кульгае ў тым сэнсе, што немцы за пасьляваенны пэрыяд здолелі ня толькі адбудавацца, але й аб’яднацца ў адно цэлае, а беларусы апынуліся перад чарговым раздрабленьнем.
Трэба прызнаць, што мы, ініцыятары “тарашкевіцы”, за мінулыя 20 гадоў так і ня здолелі стварыць уласнага адзінага руху. Наадварот, сёньня мы ператварыліся ў сэкту, бо абралі для існаваньня паралельны сьвет. Замест таго, каб дамагацца зьменаў у афіцыйным правапісе, мы здаволіліся закрытымі асяродкамі сваіх выданьняў і ніяк не сутыкаемся з тым, што прынята называць моваю школы. Калі ў часы перабудовы мы на агульнанацыянальным узроўні патрабавалі вярнуць традыцыйную назву сталіцы – “Менск” і іншых гарадоў, дык сёньня нам дастаткова таго, што мы так пішам у сваіх асяродках, тым часам ва ўсебеларускай дыскусіі гэтае пытаньне ўжо даўно не стаіць. Зь іншага боку, справядлівыя па сутнасьці этычныя аргумэнты супраць “наркамаўкі” прыводзяць для дэзарыентацыі карыстальнікаў мовы, у тым ліку й адносна новых правілаў. Сапраўды, каму захочацца пісаць “лукашэнкаўкай”? Выходзіць, што гэта і мы таксама сеем сумнеў у галаве маладога беларуса, які, выбіраючы мову іспытаў пры паступленьні ў ВНУ, раздумаецца (“тарашкевіцай” — ня можна, “наркамаўкай” – брыдка, “лукашэнкаўкай”… ды пайшло яно ўсё!..) і будзе здаваць па-расейску.
* * *
Калі ў часы абвяшчэньня незалежнасьці Беларусі ў 1991 годзе тарашкеўчыкі жылі спадзевам на пагаджальную канфэрэнцыю, якая б асудзіла злачынствы камунізму, у тым ліку і ў дачыненьні да мовы, дык потым чакалі, што “лясьне рэжым”, зь якім пра мову гаварыць не было сэнсу. Запас трываласьці гэтага чаканьня аказаўся такім вялікім, што напрыканцы 80-х нават быў выйграны суд “Нашай Нівы” з Дзяржкамдрукам за права пісаць клясычным правапісам. Важна, што на тым судзе наш прынцып быў падтрыманы практычна ўсёй нацыянальнай моўнай прафэсурай. Але з таго моманту (10 гадоў назад) якраз гэты запас пачаў таяць на вачах. Многія тарашкевічныя мовазнаўцы адышлі ад справаў, доўгачаканая новая нармалізацыя “клясыкі” зьявілася кулюарным парадкам і аказалася надта далёкай ад жыцьця. Урэшце першапачатковая задача – думаць маштабам нацыі – была страчаная на карысьць захаваньня прынцыпаў, якія даўно сталі кухоннымі.
Некаторыя й сёньня яшчэ чакаюць, калі “лясьне рэжым”. Але лёгіка гісторыі падказвае іншае. Рэжым ня лясьне ніколі, пакуль альтэрнатыва яму будзе сядзець на кухні. На зьмену гэтаму правіцелю прыйдзе іншы, напэўна, для беларушчыны ня лепшы. Сёньня мы маем ужо цэлую плойму канфармістаў у чыстым выглядзе. Але і з нас дысыдэнты, трэба сказаць, ніякія. Мы не адмаўляемся, як Ларыса Геніюш ад савецкага грамадзянства, ад пашпарта з “капустай” і аўтамабільных нумароў з “закатам над балотам”. І гэта пры тым, што Беларусь – незалежная, пра што Геніюш магла толькі марыць.
Гаворка ня йдзе пра адступніцтва або здраду клясычнаму правапісу як прынцыпу. Новыя правілы даюць нам падставу казаць пра адну беларускую мову на постсавецкім этапе яе разьвіцьця. Новы правапіс, безумоўна, патрабуе далейшага рэфармаваньня – вяртаньня мяккіх знакаў, пераднаціскнога “я”… Але рабіць гэта трэба на ўсеагульным узроўні, а не ў закрытых асяродках, што не інтэграваныя ў агульнанацыянальны моўны працэс, які без удзелу гэтых асяродкаў выглядае скалечаным і ня надта жыцьцяздольным.
Што замінае нам прыняць новыя правілы ў якасьці адзіных? Прынцыпы? Дык варта задумацца пра цану, якая некалі будзе заплочана за нашы прынцыпы.
* * *
Вядома, новыя правілы могуць быць зганьбаваныя ўжо толькі за тое, што ўводзяцца пры аўтарытарным постсавецкім рэжыме. Але гэта наша краіна і мы – такія ж складнікі гэтага рэжыму, як і ўсе астатнія. Мы лічым сябе пратэстным электаратам, але самое жыцьцё ператварае нас у цынікаў і падмочвае нашы прынцыпы ў вачох наступнікаў. “Чаму яны не змагаліся за старажытныя сымбалі й мяккія знакі? Таму што здаволіліся, што карыстаюцца гэтым самі?..”
Няма сэнсу тут казаць пра тое, што ў адной мовы могуць быць два й болей нарматыўныя правапісы. Бо новыя правілы не даюць мовазнаўчай гардыні падставаў называць іх “наркамаўкай” і не пакідаюць аніякіх важкіх апраўданьняў далейшай правапіснай раздробленасьці. Нам патрэбная візуальна адна беларуская мова. Адна для ўсіх – і для афіцыёзу, і для апазыцыі, і для школы, і для друку. Інакш вакол расейскага слана будзе ўвіхацца ды брахаць усё больш і ўсё драбнейшых мосек, і ўсё больш яны будуць “разьбірацца” не са сланом, а паміж сабою.
Мы павінны выйсьці на сытуацыю штучна створанага парытэту беларускай і расейскай моваў. Адзін на адзін. І тады звычайны беларускі чалавек аднойчы спытаецца ў сябе самога – а чаму гэта “Панарама” ў нас не беларуская? І чаму Прэзыдэнт у нас – не беларускі? І чаму наша школа – не беларуская?..
Сёньняшняя Беларусь – постсавецкая і аўтарытарная – далёкая ад ідэалу, які нам мроіцца. Але пакуль мы не адчуем сябе яе часткай, нічога ня зьменіцца.
August 31, 2007 у 00:20
Дзіўная лёгіка. Калі ў “мы, ініцыятары “тарашкевіцы”, за мінулыя 20 гадоў так і ня здолелі стварыць уласнага адзінага руху,” дык ня правапіс вінаваты. Гэта акурат таму, што ў стваральнікаў/ініцыятараў імпэту не хапіла. Калі стамімліся і зьнясілелі камандзіры, дык што і войска распускаць? Чаму раней часу рукі апусьцілі? Дзе напісаныя творы? Дзе выдадзеныя кнігі? Калі няма, дык давайце зоймемся стварэньнем.
Але пагаджацца і шукаць кампрамісаў можна з кім? З носьбітам беларускай мовы! А нам прапануецца прыняць за адзіны ўзор правілы, прыдуманыя расейскамоўнымі! Ды пры чым тут кампраміс? Гэта здача бяз бою.
Адзіны правапіс патрэбны, але ці будзе гэты новы афіцыйны правапіс адзіным? Нават калі нехта пераканае сам сябе, што мы ідзем да адзінства (а насамрэч проста падпарадкаваўшыся гвалту, стаміўшыся змагацца за сваё, стаміўшыся быць “тыпу ненармальнымі” у “тыпу нармальнай” краіне).
Але ж я ня кіну мовы нашай роднай беларускай
Дзіўна гэта толькі, што Дубаўцу гэта адказваю, чалавеку, які далучыў мяне да беларушчыны, на “Нашай Ніве” каторага я гадаваўся як беларус. Ніколі і падумаць ня мог, што буду абараняць клясычны правапіс ад саміх ініцыятараў “тарашкевіцы”.
August 31, 2007 у 10:06
Алесь, гаворка не пра “здачу бяз бою”, хутчэй, наадварот — пра бой. Сам бачыш, што ў чаканьні невядомага цуду паціху чаўрэе і неафіцыйнае кола, і афіцыйнае таксама. Мы павінны ісьці на апярэджаньне, узяць новы правапіс і разглядаць яго як адзіны, і пачаць зь ім працаваць, выступаць за рэформы ў ім. Гэта пазытыўны і наступальны крок. Трэба энэргію тых, хто цяпер сядзіць па кухнях, уліць у афіцыйны моўны працэс, які сёньня энэргіі пазбаўлены. Выбар у нас невялікі — або выйдзем (дзеці нашы выйдуць) на ірляндзкі варыянт і цалкам запануе расейшчына, альбо (пра што я пішу) на варыянт украінскі. Калі мы сёньня прызнаем новы правапіс за адзіны, нашай энэргіі, ведаў і прухі стане на тое, каб “асіміляваць” гэты правапіс явачным парадкам. У кожным разе мы выйдзем на клясычны правапіс — але для ўсяго народа. Ну і мову актуалізуем. Проста іншы раз, каб зрабіць два крокі наперад, трэба зрабіць адзін назад.
August 31, 2007 у 13:53
“сёньня мы ператварыліся ў сэкту, бо абралі для існаваньня паралельны сьвет. Замест таго, каб дамагацца зьменаў у афіцыйным правапісе, мы здаволіліся закрытымі асяродкамі сваіх выданьняў і ніяк не сутыкаемся з тым, што прынята называць моваю школы”.
Спадар Дубавец, дарэмна Вы ўжываеце МЫ. Трэба — Я. Вы САМ абралі паралельны сьвет віленскай кухні і экстрапалюеце ўласны досьвед на ўсіх астатніх. Вы САМ расчараваны і разгублены. Гэта Вашая пэрсанальная параза.
У Вас ёсьць канкрэтныя прапановы, як палепшыць афіцыйны правапіс? Можа, прыедзеце ды зарганізуеце кампанію? Вы Маеце што і ведаеце, каму трэба сказаць, каб дасягнуць выніку? Прыедзьце і зрабіце, явачным парадкам.
“Трэба энэргію тых, хто цяпер сядзіць па кухнях, уліць у афіцыйны моўны працэс, які сёньня энэргіі пазбаўлены”.
Хто сягоньня сядзіць па кухнях? Вы сам? Тfды несумненна варта ўліць энэргію. Вячорка? Вячорка — у палітыцы. Саўка? Саўка зь вясны грукаецца ва ўсе афіцыйныя дзьверы і толькі дзякуючы яму сёньня гэты праект яшчэ абмяркоўваецца і папраўляецца. А можа, маеце на ўвазе іншых кухонных сядзельцаў? То чаму б не падняць тэлефонную трубку і сказаць ім: “Хлопцы, да справы?” ці хаця б “Хлопцы, абмяркуем?”
Афіцыйнаму моўнаму працэсу не патрэбная нашая энэргія, яны імкнуцца яе заблякаваць, наколькі магчыма. Баршчэўскаму ў гарадзкім аддзеле адукацыі наўпрост сказалі, што шанцаў уладкавацца ў школу ў яго няма наагул. Можа, у Мнеску можна абараніць дысэртацыю ды ўмацаваць акадэмічную навуку? Хо-хо.
Страшэнна расчаравалі.
August 31, 2007 у 14:52
Не расчараваны і не разгублены, а якраз наадварот — усьцешаны, што зьявілася магчымасьць адзінай мовы, што гэта дзяржаўная ініцыятыва і што нарэшце мы выйдзем з гэтага тупіка, і ўсё пачне патроху наладжвацца (нашымі намаганьнямі). 20 гадоў “тарашкевіцы” былі абсалютна слушным крокам, своеасаблівым тылам для ўсяго моўнага працэсу, пэўнай “эўрапейскай падсьветкай”. Але новая нармалізацыя “тарашкевіцы” не пакаціла. Я не мовавед, але вынік відавочны і мне. Увогуле пара вяртацца да плённага прынцыпу “НН” пачатку стагодзьдзя — да максімальнай легалізацыі беларушчыны. Тады ўсё будзе залежаць ад нас — не ад таго, чаго мы хочам, а ад таго, што зробім. Усё астатняе дэталі і прыватнасьці.
August 31, 2007 у 15:41
Спадар Дубавец,
Вы ўцякаеце ад адказаў на пытаньні. Вяртаньне да плённага прынцыпу НН пачатку стагодзьдзя мае мала супольнага з тым, што Вы напісалі ў сваім зыходным тэксьце — як сіняе з круглым. Так адказваюць палітыкі ў перадвыбарных кампаніях, калі не ўяўляюць, што пасьля гэтых выбараў будуць рабіць. А посьпех легалізацыі беларушчыны як дзеяньня, а не ідэі, залежыць ад таго, ці маеце Вы выразнае ўяўленьне пра дэталі і прыватнасьці. У нас тут усе палітыкі, а трэба — мэнэджэры. Выходзьце з кухні.
August 31, 2007 у 15:58
Стрэл у сьпіну. Вы прызнаеце, што 20 гадоў вялі нас не туды, а цяпер ведаеце правільны шлях, на які трэба збочыць? Такім шляхам гадоў праз тысячу мо і можна было б дабрацца да мэты… Вы сапраўды верыце, што зможаце рабіць штосьці на ўсеагульным узроўні, як толькі мяккія знакі ня будуць нікому назаляць? Мо ў вас ёсьць нейкія прыклады, датычныя іншых сфэраў, ня правапісу, калі б ваш шлях “крок назад, два наперад” аказаўся стваральным? Прывядзіце, калі ласка. Цяпер жа дапускаю магчымасьць праз колькі гадоў пачуць знаёмае “мы не змаглі, мы памыляліся, трэба рушыць у супрацьлеглы бок, цяпер ўжо дакладна ведаю ў які”.
Вы згодныя ахвяраваць тым, што самі аднавілі і чаму далі новае жыцьцё толькі таму, што ня здолелі стварыць уласнага адзінага руху? Значыць, яго стварылі мы, бо я жыву ў гэтым руху. Я стварала, і ствараю, і буду ствараць. І мае сябры, родныя, знаёмцы, жыцьцёвыя настаўнікі таксама. Я ня ведаю, чаго вы чакалі гэтыя гады, а я раблю, што мушу, і жыву сваё жыцьцё.
“Самое жыцьцё ператварае нас у цынікаў і падмочвае нашы прынцыпы ў вачох наступнікаў. “Чаму яны не змагаліся за старажытныя сымбалі й мяккія знакі? Таму што здаволіліся, што карыстаюцца гэтым самі?..” Дык лепей і самім не карыстацца, тады вы змагацца пачнеце? Што да мяне, карыстаньне змаганьню не замінае.
“Сёньняшняя Беларусь – постсавецкая і аўтарытарная – далёкая ад ідэалу, які нам мроіцца. Але пакуль мы не адчуем сябе яе часткай, нічога ня зьменіцца”. Давайце спачатку вы паспрабуеце пахадзіць на канцэрты “За Беларусь!”, не прапускаць навінаў на БТ, прыяжджайце на дажынкі, урэшце. А мо ў вас ёсьць сын ці дачка, якую вы б хацелі аддаць у піянэры, БРСМ і такім чынам інтэгравацца і адчуць сябе часткай сучаснай Беларусі? І ўжо калі з гэтым нешта зрасьцецца і зьменіцца, тады пойдзем далей у аб’яднаньні нацыі, правапіс прапаную пакінуць на наступны крок. Дарэчы, чаму б не прыняць АГЛ, каб зьяднаць нацыю, а потым паціху перарабляць на свой капыл? Пад Мілінкевіча, пад Пазьняка…
Была ілюзія, што мы ідзем за вамі, аказваецца, ідзем самі, сваім шляхам, і надалей ім пойдзем.
August 31, 2007 у 16:57
Ня думаю, што 20 гадоў мы йшлі не туды. Дзякуючы пашырэньню “тарашкевіцы” самае галоўнае, што мы атрымалі, гэта новае прыхільнае да беларушчыны пакаленьне, дый сам вобраз беларусаў як рэальнай нацыі ўмацаваўся. Згадайце, што яшчэ ў 90-х часьцяком нават самыя перакананыя ўспрымалі незалежнасьць, як цуд зь неба. Сёньня ўсё спакваля ўстае на свае месцы. Але пры тым мы (беларушчына) вельмі слабыя менавіта на дзяржаўным і агульнанацыянальным узроўні. Там няма ані волі, ані энэргіі, ані сілы. Тым часам усё гэта ёсьць у нас і — для сябе. Падобная сытуацыя ў палітыцы, дзе галоўны патэнцыял беларускага дзяржаўніцтва — у апазыцыі. Калі мы хочам беларускую Беларусь, дык што замінае нам злучыць дзьве часткі мовы ў адну? Піянэры з БРСМамі і дажынкамі — з аднаго боку, і таўраваныя інтэлектуалы ў поўнай ізаляцыі — з другога. Але мы адна краіна, адна нацыя, адна мова. І трэба або ісьці на гэтае адзінства, або далей чакаць няясна якіх і няясна адкуль перамен.
Шчыра кажучы, я ня надта веру ані ў вырашальныя плёны нашых палітыкаў, ані ў тое, што падзе зь неба ласка на нас. А вось новыя правілы, што стануць законам, даюць нам шанец распачаць усебеларускае моўнае аб’яднаньне. Можа быць, я памыляюся, але ніводнага пераканаўчага аргумэнта пакуль не сустрэў. Дарэчы, нават калі памыляюся, пры сваім мы застанемся ў кожным разе. Як засталіся сёньня заўзятыя прыхільнікі ірляндшчыны.
Няма ніякіх ілюзіяў, што першымі ахвярамі новага закону стануць тыя выданьні, што выдаюцца сёньня “тарашкевіцай”. Няма таксама ілюзіяў наконт іх падпольнага існаваньня. Ня будуць яны выходзіць у падпольлі. Дый не павінны. І вось калі сабраць у адно гэтыя два фактары: патрэбу візуальна адной мовы і пагрозу выданьням, — можна зрабіць наступныя крокі: застацца пры сваім (ірляндызацыя) і — прыняць прапанаваныя правілы, выйсьці на ўкраінскі варыянт. Першы выпадак — гэта здрада ўнукам. Другі выпадак — здрада сваім звычкам. На жаль, трэцяга ня дадзена.
Мне верыцца, што з выхадам на візуальна адну мову мы паступова выйдзем на пэўнае ўзаемапранікненьне ў грамадзтве, на ўзаемаўплывы розных асяродкаў — афіцыйных і неафіцыйных. Хоць можна, вядома, працягваць жыць спадзевам, што нехта “заб’е дракона”. Толькі я ня веру ні ў гэта, ні ў тое, што са сьмерцю дракона ўсе раптам зажывуць шчасьліва і так, як ім мроіцца ў іхных снах.
August 31, 2007 у 17:56
Спадар Сяргей!
Патлумачце, калі ласка, тыя мітычныя мэханізмы нашага “апанаваньня дзяржавай” пасьля прыняцьця афіцыйнага правапісу. Я іх ня бачу. Наколькі я магу меркаваць па тым, як пайшла дыскусія па моўная праблеме, ня бачаць гэтых мэханізмаў і іншыя. Вы не тлумачыце гэтых мэханізмаў, таму цяжка зразумець, чым вы кіраваліся, калі вылучалі свае прапановы. Матывацыя абсалютна незразумелая. Крок назад — бачу, два крокі наперад — не…
“Мне верыцца, што з выхадам на візуальна адну мову мы паступова выйдзем на пэўнае ўзаемапранікненьне ў грамадзтве, на ўзаемаўплывы розных асяродкаў — афіцыйных і неафіцыйных”, — пішаце вы. Раней вы гэтаксама верылі ў абавязковую неабходнасьць тарашкевіцы… Вера — зьява ірацыянальная.
“Кроў на наркамаўцы” — гэта палітызацыя мовы. Ня трэба яе палітызаваць. Мова павінна быць па-за палітыкай.
Дзяржава імкнецца кантраляваць як мага большую тэрыторыю. А на гэтай тэрыторыі беларуская мова ёй непатрэбная. Ці карыстаюцца вялікай вядомасьцю і ўплывам беларускамоўныя чальцы чаргінцоўскага саюзу — Баравікова, Шніп, Казлоў? Вы прапануеце пайсьці на кампраміс з уладай. Але ўладзе “гэтая апазыцыйная мова” непатрэбная. Вунь “Бюлетэнь-Онлайн” піша, што на Віцебшчыне зьнішчаюць апошнюю гарадзкую беларускамоўную школу (http://www.bulletinonline.org/main/Members/zacharias/bulletinfolder.2006-04-17.2471009543/bulletinedition.2007-08-12.7100900245#bulletinarticle.2007-08-26.1519128996).
August 31, 2007 у 18:35
Ведаеш, чаму не паўстала тарашкевічнага фронту? Таму што “Свабода” перайшла на “наркамаўку”, але зрабіла гэта ня ў час і таму пАдала далей — у расейшчыну — і так да закрыцьця. Страцілі ахвоту. Чаму яны гэта зрабілі? Я ня ведаю. Ніякае лёгікі ў тым не было. А чаму “Бел. гіст. агляд” перайшоў на “наркамаўку”? Тлумачэньняў шмат (навука, панімаеш), але па сутнасьці — няма. А чаму ТБМ усе свае выданьні друкуе “наркамаўкай”? А чаму каталіцкія часопісы выходзяць “наркамаўкай”? А “Куфэрак Віленшчыны”… Гэта ж усё самыя, нібыта, пасіянарныя беларускія асяродкі. Чаму? Што нас зь імі разьзяляе? Гэта ж не афіцыёз. Але сёньня атрымліваецца, што яны нам разбурылі фронт, безь якога мы фармальна (з гледзішча моўных прынцыпаў) перасталі хоць нешта зь сябе ўяўляць. А дадай дзясяткі аўтараў і сотні кніжак зусім не афіцыёзнага толку, што выходзяць “наркамаўкай”. Ідэйна нас зь імі ня дзеліць нічога. Дык нашто мы робім выгляд, што мы па-ранейшаму фронт? Ці мы за апошнія гады чым-небудзь прырасьлі? Не. Таму трэба сабе адкрыта сказаць — мы выканалі гэтую місію і вось нашы актывы ў пацьверджаньне яе небясплённасьці.
Што да мэханізмаў, дык добра ўжо тое, што мы пазбавімся блытаніны і таўраваньня. А ўсе навокал будуць успрымаць беларускую мову як адну — што ў контаркультурным часопісе, што ў афіцыйным. Як на маю думку, такое моўнае адзінства было б вялізным здабыткам нацыі. Я марыў, што да яго прывядзе менавіта наш рух з клясычным правапісам. Але руху даўно няма. Зрэшты, цяпер гэта ня важна. Усе пяройдуць на новыя правілы незалежна ад таго, ці напісаў бы я свой артыкул ці не. Я ўсяго толькі шукаў пазытыўную праграму ў такім кроку. Каб гэта не выглядала капітулянцтвам, а зусім наадварот.
Што да канкрэтыкі, дык трэба думаць пра шырэйшы час, а не пра сёньняшняе супрацьстаяньне. Трэба думаць пра дыфузію паміж афіцыёзам і неафіцыёзам на глебе адной мовы і гэтай мове на карысьць. Усё мінецца, а што застанецца?
August 31, 2007 у 20:21
То бок, зноў ня той народ лідэрам патрапіўся? Але чаму адразу было не прызнаць, што шукаеце апраўданьня капітулянцтву? Якога д’ябла было гэтае круцельства і спроба падмены?
Наконт 19 сакавіка 2006 году “лідэры” таксама сказалі: “Мы вас нікуды не павялі, бо вас мала прыйшло”. Але ці зьбіраліся весьці?
Ня пэўны наконт дыфузіі. Мы гэтай уладзе непатрэбныя ні ў якім выглядзе — яна нас ня прыме. Ім і бяз нас добра. А нашая мова загадзя падазроная. Калі вы верыце ў дыфузію, пераяжджайце ў Менск і паспрабуйце ўладкавацца ў Адміністрацыю прэзыдэнта альбо хаця б у “СаўБелку”.
August 31, 2007 у 21:03
Дубавец кажа: “Усе пяройдуць на новыя правілы незалежна ад таго, ці напісаў бы я свой артыкул ці не. Я ўсяго толькі шукаў пазытыўную праграму ў такім кроку. Каб гэта не выглядала капітулянцтвам, а зусім наадварот”.
Значыцца, так і трэба сказаць: беларускія выдаўцы, апынуўшыся пад пагрозай турмы ці экспропрыяцыі, могуць быць змушаныя перайсьці на чарговы варыянт сталінскай трасянкі. Рэпрэсыі ды ґвалт трэба называць сваімі імёнамі. Але нашто пад гэта падшываць нейкую ідэолёґію? Усе выпадкі згодніцтва прыводзілі беларусаў да катастрофы: ад Тарашкевіча, які з дурнога розуму пераехаў у СССР і быў неўзабаве забіты, і да Шушкевіча, чыё згодніцтва прывяло да зьмены дзяржавы беларускага народу ў квазыдзяржаўны сьметнік, куды Масква прысылае на высокія пасады адстаўных рускіх палкоўнікаў.
September 1, 2007 у 03:13
а вось у час акупацыі расейскай імпэрыяй нашых земляў, дарэчы, беларусы спрэс друкаваліся лацінкай, адсунуўшы ўбок сваю спрадвечную кірыліцу - абы мова жыла, а не кірыліца. памятаеце? каб расейскія цэнзары блыталі беларушчыну з пальшчызнай: апошняя была афіцыйна дазволеная на далучаных землях і нават падтрымлівалася маскалямі, каб не ўтварыўся мясцовы беларускі (ці літоўскі, калі заўгодна) нацыянаьны рух. тады нашая эліта зрабіла свой выбар на карысьць уласна беларускай мовы, а не пісьмовай традыцыі, наколькі я разумею. вельмі прагматычна і, як паказаў час і гісторыя, вельмі разумна: тады мова вытрывала.
самому мне даспадобы тарашкевіца, ёй і карыстаюся. вядома ж, будуць прыхільнікі ўсіх адменьнікаў беларускага правапісу (мова ў нас адзіная, ня трэба яе блытаць з правапісамі). як мне здаецца, яшчэ раз пацьвердзілася іншая нашая, беларуская, праблема: мы ня здатныя на кампрамісы. і калі непрыхільнасьць да сёньняшняга беларускага рэжыму яшчэ неяк выступае агульнай нашай прыкметай, то ці не ўва ўсім астатнім няма ў нас згоды. і бяда нават ня ў тым, што ня здольныя дамовіцца міжсобку, але найперш у тым, што ня можам нармальна паразмаўляць, параіцца, выслухаць адзін аднога. замест сяброўскай гутаркі (чаго ж нам дзяліць, га?) маем толькі абвінавачваньні й зацяты енк. ну й чым мы ў няздольнасьці да кампрамісу не бальшавікі? тыя брунатавыя, а мы бела-чырвона-белыя - вось і ўся розьніца. дык тыя хоць маналітныя…
але ж ці гэта павінна быць нашай агульнай прыкметай - непрыхільнасьць да лукашэнкі? заўсёды мне здавалася, што ўсім нам баліць за беларусь - вось гэта й мае быць тым агульным.
саўка й вячорка, вядома ж, малайчыны. як для мяне, то лепш бы вячорка наагул у палітыку ня лез, а мовай займаўся: больш плёну было бы. дубавец таксама малайчына - ці ж гэта хто аспрэчвае. але для мяне зараз найбольш важныя не ранейшыя заслугі сп. сяргея, але ягоная сёньняшняя здольнасьць да гутаркі, да прапановы пагутарыць - калі хочаце, можаце назваць гэта інтэлектуальнай правакацыяй, неістотна. але дубавец - не правакатар, не гбшнік, ня здрайца й не капітулянт, як яго пасьпелі ўжо ахрысьціць. хто там казаў пра здачу бяз бою? здача бяз бою - гэта маўчаньне, гэта бязьдзеяньне. бяз гутаркі, без узаемных кампрамісаў мы самыя хутчэй пахаваем усё нашае беларускае - і ня трэба нават “дапамогі” лукашэнкаўскага рэжыму. надта ж на апошні ўсе ўсё прызвычаіліся спіхваць: як якая няўдача, то вінаваты лукашэнка! прымітыўна гэта. калі ж мы ўсе гэткія правільныя ды маем рацыю, то чаму гэткія разьяднаныя ды малалікія? сіла ж у праўдзе, так? у праўдзе, а не ў разьяднанасьці.
вось і ўсё. анікога ані да чаго заклікаць ня стану: усе заклікі былі шматкроць агучаныя. засталося іх пачуць.
September 1, 2007 у 08:59
Тое, што адбудзецца незалежна ад нашага жаданьня, тое адбудзецца. І кожны з нас тут гаворыць пра сваю, у пэўным сэнсе, жыцьцёвую праграму на гэты пэрыяд. Калі ты ня здольны ўплываць на падзеі, ты можаш, прынамсі, апэраваць сваім уласным стаўленьнем да іх. Назавеш ты гэта капітулянцтвам — з гэтым і будзеш жыць. Я прапанаваў называць задзіночаньнем беларускай мовы. Ты кажаш пра падступныя пляны лукашыстаў ад мовазнаўства. А я бачу ў гэтым ініцыятыву дзяржавы, якую можна зганіць, а можна прыняць, як цалкам пазытыўны ў сэнсе моўнага адзінства крок. Гэта не пастанова 1933 году і ня той выпадак, каб можна было казаць пра злачынства, пра рэпрэсаваных вучоных, пра русіфікацыю. Тут усё залежыць ад стаўленьня. Як карабель назавеш, так ён і паплыве.
September 1, 2007 у 09:02
а вось у час акупацыі расейскай імпэрыяй нашых земляў, дарэчы, беларусы спрэс друкаваліся лацінкай, адсунуўшы ўбок сваю спрадвечную кірыліцу - абы мова жыла, а не кірыліца. памятаеце? каб расейскія цэнзары блыталі беларушчыну з пальшчызнай: апошняя была афіцыйна дазволеная на далучаных землях і нават падтрымлівалася маскалямі, каб не ўтварыўся мясцовы беларускі (ці літоўскі, калі заўгодна) нацыянаьны рух. тады нашая эліта зрабіла свой выбар на карысьць уласна беларускай мовы, а не пісьмовай традыцыі, наколькі я разумею. вельмі прагматычна і, як паказаў час і гісторыя, вельмі разумна: тады мова вытрывала.
самому мне даспадобы тарашкевіца, ёй і карыстаюся. вядома ж, будуць прыхільнікі ўсіх адменьнікаў беларускага правапісу (мова ў нас адзіная, ня трэба яе блытаць з правапісамі). як мне здаецца, яшчэ раз пацьвердзілася іншая нашая, беларуская, праблема: мы ня здатныя на кампрамісы. і калі непрыхільнасьць да сёньняшняга беларускага рэжыму яшчэ неяк выступае агульнай нашай прыкметай, то ці не ўва ўсім астатнім няма ў нас згоды. і бяда нават ня ў тым, што ня здольныя дамовіцца міжсобку, але найперш у тым, што ня можам нармальна паразмаўляць, параіцца, выслухаць адзін аднога. замест сяброўскай гутаркі (чаго ж нам дзяліць, га?) маем толькі абвінавачваньні й зацяты енк. ну й чым мы ў няздольнасьці да кампрамісу не бальшавікі? тыя брунатавыя, а мы бела-чырвона-белыя - вось і ўся розьніца. дык тыя хоць маналітныя…
але ж ці гэта павінна быць нашай агульнай прыкметай - непрыхільнасьць да лукашэнкі? заўсёды мне здавалася, што ўсім нам баліць за беларусь - вось гэта й мае быць тым агульным.
саўка й вячорка, вядома ж, малайчыны. як для мяне, то лепш бы вячорка наагул у палітыку ня лез, а мовай займаўся: больш плёну было бы. дубавец таксама малайчына - ці ж гэта хто аспрэчвае. але для мяне зараз найбольш важныя не ранейшыя заслугі сп. сяргея, але ягоная сёньняшняя здольнасьць да гутаркі, да прапановы пагутарыць - калі хочаце, можаце назваць гэта інтэлектуальнай правакацыяй, неістотна. але дубавец - не правакатар, не гбшнік, ня здрайца й не капітулянт, як яго пасьпелі ўжо ахрысьціць. хто там казаў пра здачу бяз бою? здача бяз бою - гэта маўчаньне, гэта бязьдзеяньне. бяз гутаркі, без узаемных кампрамісаў мы самыя хутчэй пахаваем усё нашае беларускае - і ня трэба нават “дапамогі” лукашэнкаўскага рэжыму. надта ж на апошні ўсе ўсё прызвычаіліся спіхваць: як якая няўдача, то вінаваты лукашэнка! прымітыўна гэта. калі ж мы ўсе гэткія правільныя ды маем рацыю, то чаму гэткія разьяднаныя ды малалікія? сіла ж у праўдзе, так? у праўдзе, а не ў разьяднанасьці.
вось і ўсё. анікога ані да чаго заклікаць ня стану: усе заклікі былі шматкроць агучаныя. засталося іх пачуць.
–
via est vita
September 1, 2007 у 09:53
Тое, што адбудзецца незалежна ад нашага жаданьня, тое адбудзецца. І кожны з нас тут гаворыць пра сваю, у пэўным сэнсе, жыцьцёвую праграму на гэты пэрыяд. Калі ты ня здольны ўплываць на падзеі, ты можаш, прынамсі, апэраваць сваім уласным стаўленьнем да іх. Назавеш ты гэта капітулянцтвам — з гэтым і будзеш жыць. Я прапанаваў называць задзіночаньнем беларускай мовы. Ты кажаш пра падступныя пляны лукашыстаў ад мовазнаўства. А я бачу ў гэтым ініцыятыву дзяржавы, якую можна зганіць, а можна прыняць, як цалкам пазытыўны ў сэнсе моўнага адзінства крок. Гэта не пастанова 1933 году і ня той выпадак, каб можна было казаць пра злачынства, пра рэпрэсаваных вучоных, пра русіфікацыю. Тут усё залежыць ад стаўленьня. Як карабель назавеш, так ён і паплыве.
September 1, 2007 у 12:51
Тарашкевіца для мяне форма для цяперашняй беларускай мовы. Досыць надзейная. Асабліва ў параўнаньні з наркамаўкай. Тое, што форма зараз пуставатая, гэта значыць, што яе трэба напаўняць, г. зн. ствараць культурныя каштоўнасьці, пісаць тэксты, друкаваць кнігі і г.д. Калі нічога ня пішацца, справа не ў форме. Ад замены формы (пераходу да неанаркамаўкі) культурных здабыткаў не прырасьце.
Сучасны клясычны правапіс - гэта тое, што было зроблена самімі беларусамі для беларусаў. Новы варыянт наркамаўкі - гэта спроба праз закон аб мове прымусіць пісаць словы “прэзыдэнт” і “палата прадстаўнікоў” з вялікай літары. Гэта спроба ўзяць пад кантроль тыя абсягі, якія зараз непадкантрольныя дзяржаве - мова. Новы закон робіцца не на карысьць разьвіцьцю мовы. Гэта рэпрэсыўны інструмэнт для кантролю тых, хто дасюль яшчэ не пад кантролем. Для карыстальнікаў беларускай мовы прапануецца выйсьці з лесу, г. зн. легалізавацца пад дахам новага закону аб мове. Вельмі падобна на гета. Пра ге(э)та добра выказаўся ў сваім блогу ivansaj тут: http://ivansaj.livejournal.com/15985.html. Я таксама за “рызыкоўны шанец выжыць”.
September 1, 2007 у 12:57
Карэктная спасылка тут: http://ivansaj.livejournal.com/15985.html
September 1, 2007 у 14:47
Шаноўны Валеры Руселік, Вы вельмі кепска ведаеце гісторыю. Лацініцай друкавалі не таму, што яна была дазволеная, а таму, што яе носьбіты не адчувалі (дарэчы, на жаль) пераемнасці з кірылічнай традыцыяй ВКЛ 16-17 вв. Пачынальнікі “беларускага друку лацініцай” не лічылі сябе і не былі беларусамі, яны былі “літвінамі-палякамі”, якія імкнуліся пашырыць культурныя каштоўнасці РП сярод малаадукаваных сялянаў і дзейнічалі чыста прагматычна.
Тарашкевіца ж памірае не таму, што горш перадае нейкія там асаблівасці, а таму што большасць тэкстаў, якія на ёй ствараліся, былі дашчэнту хлуслівымі.
September 1, 2007 у 14:50
“паспрабуйце ўладкавацца ў Адміністрацыю прэзыдэнта альбо хаця б у “СаўБелку”
- ну, у кагосьці ж гэта атрымліваецца. Нават у Адама Мальдзіса атрымалася. Літовец, католік…. аднак не мае антыгену да СБ. Гэта знутры мусіць даспець. РБ-СБ прымуць усіх, хто пакаецца і раззброіцца перад людам простым шчырым.
September 1, 2007 у 19:16
усім раю больш думаць, ПРА ШТО ПІСАЦЬ на беларускай мове. А то хочаце ўсіх прымусіць думаць, што гэта ўжо вы па ўмаўчанні ведаеце. А насамрэч гэтымі пакутамі пра правапіс-то вы і хочаце замаскіраваць (ад сябе саміх найперш) гэтую татальную пустату.
September 1, 2007 у 21:18
ну вось, гісторык адказаў негісторыку:)
толькі бяда ў тым, што гэтых беларускіх гісторыяў процьма - якую ўважаць за слушную? нават тут ані да чаго супольнага дамовіцца ня можам. а чаму? бо ж гісторыкі, як і філёлягі, як і палітыкі, як і ўсе астатнія, ня могуць сесьці разам і паразмаўляць. вось і няма агульнага бачаньня нашае мінууўшчыны. вось і кожны - у свой лес.
магчыма, я памыліўся ў нечым (ня тыя кніжкі чытаў?), але не бяда: заўсёды з радасьцю паслухаю разумных людзей. памылкі заўсёды можна выправіць, праўда?
давайце ж зьвернем зараз увагу на іншае - на здольнасьць размаўляць і дамаўляцца. тады і з гісторыяй дамовімся, і з мовай, і з усім астатнім.
_
сутнасьць гэтай размовы, ініцыяванай дубаўцом, менавіта ў гэтым - у задзіночаньні, у размове, у выслухваньні ўсіх бяз крыкаў і енкаў, разумееце? а не ў капітуляцыі, здрадзе ці самарасеізацыі.
_
хочаце аналёгію ў мініяцюры? гродна-горадня-гародня - дагэтуль ня можам вызначыцца канчаткова, як называць места над нёманам. гэткі ж разлад назіраецца і ў стане абаронцаў гістарычнай часткі места ад “бульдозэрнай рэвалюцыі” - і ўсё таксама ж з-за няздольнасьці слухаць адзін аднога, раіцца, дамаўляцца.
адзін мясцовы краязнаўца неяк зрабіў мне закід: маўляў, дарма ты, валера, ўжываеш найменьне “горадня” - трэба казаць “гародня”. я яму тады адказаў: уладзю, не праблема, буду ўжываць “гародня” - толькі патлумач, чаму гэтак трэба, распавядзі. аргумэнтаў тады ў майго суразмоўцы не знайшлося. магчыма, часова.
_
гэтак і з мовай, і з гісторыяй, спадарства. давайце размаўляць, слухаць, чуць, дамаўляцца - тады будзем адзіныя. дубавец прапанаваў адзін з магчымых выбараў і аргумэнтаваў. а ў адказ што? крык, енк ды абразы? калі чытаць больш уважліва камэнтары дубаўца, то можна заўважыць, што ён пакідае за сабой права на памылку: “Можа быць, я памыляюся, але ніводнага пераканаўчага аргумэнта пакуль не сустрэў…” (цытата). ну дык вось, пашукайма аргумэнтаў?
_
уся гэтая размова дае мне асабіста маленечкі спадзеў на тое, што працэс беларускага мысьленьня, пошуку нашае беларускае атлянтыды і яе месца ў сучасным сьвеце, далейшае пабудовы беларускае нацыі з кухняў урэшце выбярэцца на агульны беларускі абсяг. спадзяюся. што ўрэшце ад справаў побытавых пяройдзем да большых сумераў да аб’ёмаў, здолеем выйсьці з сваіх пэрсанальных рэзэрвацыяў, пачнем думаць глябальна, на пэрспэктыву.
_
а за пачатак размовы яшчэ раз дзякуй сяргею дубаўцу.
September 2, 2007 у 13:37
выбачайце, але адзінымі ўжо не будзем у кожным разе, нават калі правапіс будзе адзіным. Горадзен, дарэчы, было б лепш за ўсё, вось і ў літоўскай мове архзічна захавалася менавіта форма мужчынскага роду - Gardinas. Але я не пра гэта. Немагчыма аб’яднаць у адну сістэму каштоўнасцяў напрыклад Афанасія Філіповіча і Андрэя Баболю. Гэта героі розных народаў.
September 2, 2007 у 17:48
Калі гэта пачатак дыскусіі - супэр! Адзінае адмоўная рэч, што НН пяройдзе на “наркамаўку” схаваўшыся за прапанову Дубаўца, хоць яны шукаюць нагоды даўна, бо стаміліся ад “тарашкевіцы”, даўна не па нутру яна ім.
Я згодны, што ёсьць патрэба шукаць і знаходзіць нейкія аб’яднаўчыя чыньнікі. Але ня згодны з прапанаваным варыянтам.
September 2, 2007 у 20:59
Я вам магу прапанаваць іншы варыянт. Мы робім сайт пра беларускі і сусьветны хакей на беларускай мове (http://www.hockeyby.org). Асноўны правапіс - “тарашкевіца”, таму што мне ён да спадобы, але ж ёсьць аўтары, якія пішуць “наркамаўкай”. Пакуль што ніхто з нас ня заўважыў праблемаў з наяўнасьцю адначасова дзьвух правапісаў на адным сайце адначасова. Праблема ў іншым. Калі пад “наркамаўку” працуюць рэдактары, дык пад “тарашкевіцу” я не магу знайсьці ня тое што збору прафэсійнай (у дадзеным выпадку хакейнай) лексыкі, а нават колькі-небудзь добрага агульнамоўнага слоўніка! Вось у чым праблема! Калі б хоч невялікая частка грошай, якія ўліваюцца з-за мяжы ў нашую “апазыцыю” пайшлі на разьвіцьцё мовы, на слоўнікі, на іншыя кнігі, дык пытаньне пра правапіс зьнікла б само сабой. Ну ў той бок думаеце, паважаныя…
September 2, 2007 у 21:00
“Адзінае адмоўная рэч, што НН пяройдзе на “наркамаўку”
Гэта станоўчая рэч.
September 2, 2007 у 21:05
” Калі б хоч невялікая частка грошай, якія ўліваюцца з-за мяжы ў нашую “апазыцыю” пайшлі на разьвіцьцё мовы, на слоўнікі, на іншыя кнігі, дык пытаньне пра правапіс зьнікла б само сабой”
А гэтае пытанне і так знікне. Менавіта таму, што у прыхільнікаў (фанатычных) тарашкевіцы няма ні рэдактараў ні слоўнікаў ні кніг.
September 3, 2007 у 12:15
Палівач кажа: Менавіта таму, што у прыхільнікаў (фанатычных) тарашкевіцы няма ні рэдактараў ні слоўнікаў ні кніг.
Уся беларуская літаратура першай паловы 20-га стагодзьдзя, вартая чытаньня, паўстала да 1930 году (гэта значыць, на ненавіснай Палівачом ды іншым рускаязычьным жыхаром Тулы тарашкевіцы). Як слушна заўважыў Баршчэўскі на іншым форуме, “ад выхаду першага выданьня граматыкі Тарашкевіча клясычным правапісам створаныя сотні тысячаў розных тэкстаў (пачынаючы ад таго самага Купалы)”.
Трэба не на лукашэвіцу пераходзіць, а выдаваць літаратуру пачатку 20-га стагодзьдзя ды літаратуру эміґрацыі ня ў руска-сталінскай транскрыпцыі, а ўв орыґінале. Каб пабачыў народ сапраўдную мову Купалы, Багдановіча, Гарэцкага, каб пачаў успамінаць: вось так казала мая бабуля, а вось гэдак - мой бацька. Ніякай рускамоўнай корэктуры-рэдактуры, дзе Танкава “заштрайкавалі ґіґанты-коміны” вернаподданіческі зьменяць на “забаставалі”, Купалаў “ґабінэт” на “кабінет”, Багдановічава “дыямант” на “дыямент”, а “лясом” зьменяць на “лясам”, парушыючы рым. Хай пабачаць і русыцызмы, і полёнізмы, хай падыхаюць моўнай стыхіяй, хай пераканаюцца ў бессаромнай хлусьлівасьць тых, хто пхае нам у твар чарговае зрусыфікаванае выданьне “Новай Зямлі” і кажа: Вот відзіце, дажа ваш Купала ілі хто там пісаў на нармальнам языку, а не на нейкай там тарашкевічіхе.
September 3, 2007 у 16:53
“беларуская літаратура першай паловы 20-га стагодзьдзя, вартая чытаньня, паўстала да 1930 году (гэта значыць, на ненавіснай Палівачом ды іншым рускаязычьным жыхаром Тулы тарашкевіцы)”
Невук ён і ў Мінску невук. Багдановіч пісаў на тарашкевіцы? І ранні Купала з Коласам? Яшчэ скажы, што НН выходзіла на тарашкевіцы. Тарашкевіч распрацаваў правапіс у 1918, а Багдановічаў “Вянок” выйшаў у 1913, калі яшчэ ніякай тарашкевіцы не было. І НН выходзіла не на тарашкевіцы. Ты пачытай хаця б гэтыя тэксты і паглядзі колькі русіцызмаў у іх было. Хто як хацеў, так і пісаў.
September 3, 2007 у 17:15
“Менавіта таму, што у прыхільнікаў (фанатычных) тарашкевіцы няма ні рэдактараў ні слоўнікаў ні кніг”.
Выдатны камэнтар да артыкула спадара Дубаўца. Ці спадар Дубавец - фантом, а не рэдактар, і кніг не выдае? Што да рэдактараў, слоўнікаў і кніг на наркамаўцы, дык маю цёпленькі прыклад. Сёлета давялося вычытваць перавыданьне “На ростанях”. За аснову быў узяты тэкст з акадэмічнага Збору твораў (рэдактары ад АН, прадмова, штат карэктараў). Дык памылак… Для цікавасьці ўзяла іншыя колькі выданьняў: памылкі паўстагодзьдзя пераходзяць з выданьня ў выданьне. Патэлефанавалі ў АН, а М.М. і кажа: “Пакіньце-тка нам карэктуру, каб мы ў сваіх далейшых выданьнях правільна пісалі”. Вось вам і слоўнікі. Справа ў чалавечай ляноце, а не ў рэдактарах і слоўніках. Не ўяўляю, як можна называць сябе філёлягам і ня ведаць тарашкевіцы, гэта на сёньня проста прафэсійная няздатнасьць.
Дыфузія ў сёньняшніх умовах, на мой погляд, — абсалютная ілюзія. Прынамсі, што да правапісу. Мяккія знакі явачным парадкам ужо не адродзяцца, і “потым” не наступіць ці неймаверна расьцягнецца, і адраджаць новае пакаленьне не захоча. Тым болей і сьвядомая дыяспара адыходзіць, і там наўрад ці што застанецца. Адмовіцца сёньня ад тарашкевіцы - пахаваць яе. Спадар Дубавец, вы адчуваеце гэтую адказнасьць?
September 3, 2007 у 17:23
“Ці спадар Дубавец - фантом, а не рэдактар, і кніг не выдае?”
Не здзіўлюся, калі высветліцца, што спадар Дубавец займаецца рэдактурай рускіх кніжак для аднаго свайго сябра, які выдае гэтыя рускія нізкаякасныя кніжкі. І яшчэ шмат патрыётаў і прыхільнікаў займаюцца не тым, што пішуць тэксты на тарашкевіцы, а тым, што пладзяць нізкаякасную рускамоўную макулатуру.
September 3, 2007 у 17:49
Не Купала з Коласам “пісалі тарашкевіцай”, а тарашкевіца формулявалася на падставе жывой пісьмовай практыкі тых, хто карыстаўся беларускай мовай на пісьме.
Вы ў нас, канечне, бальшы вучоны, то мне, невуку, няёмка нават тлумачыць такія рэчы.
Сталінская-ж трасянка базавалася не на беларускіх тэкстах ці гаворках, а на расейскай літаратурнай мове. Таму як была мёртванароджанай байстручкай, так і засталася. Якім макіяжам ні абсмаруй яе здраньцвелыя ў rigor mortis рысы, беларусы ніколі не прызнаюць яе за жывую, калі толькі іх не пачнуць зноў за мову забіваць.
September 3, 2007 у 18:08
“Не Купала з Коласам “пісалі тарашкевіцай″, а тарашкевіца формулявалася на падставе жывой пісьмовай практыкі тых, хто карыстаўся беларускай мовай на пісьме”
На падставе пісьмовай практыкі Купалы, які пісаў лацінкай і для якога роднай была польская мова?
Мяккі знак - гэта калька з польскага правапісу, якая праз беларускую лацінку трапіла ў беларускую кірыліцу.
September 3, 2007 у 18:09
Не Купала з Коласам “пісалі тарашкевіцай″, а тарашкевіца формулявалася на падставе жывой пісьмовай практыкі тых, хто карыстаўся беларускай мовай на пісьме”
На падставе пісьмовай практыкі Купалы, які пісаў лацінкай і для якога роднай была польская мова?
Мяккі знак - гэта калька з польскага правапісу, якая праз беларускую лацінку трапіла ў беларускую кірыліцу.
September 3, 2007 у 18:13
Адчуваю адказнасьць за мову і бачу, што ў падзеленым выглядзе яе чакае цяжкі лёс. “Тарашкевіца” была й будзе лябараторыяй мовы, тэрыторыяй пурызму, “белай косткай”, генэратарам ідэй, мастком да лацінкі. Ні вы, ні я й ніхто з тарашкеўчыкаў ад “тарашкевіцы” не адмовіцца. Для кагосьці гэта цэлая эстэтыка, для кагосьці нават сьветапогляд, калі казаць пра “тарашкевіцу” ў самым шырокім сэнсе. Асабліва, мабыць, гэта адчувальна ў паэзіі. Аднак сярод карыстальнікаў-тарашкеўчыкаў непісьменнасьці й моўнае бескультуры ніяк ня менш, чым у наркамаўцаў. Прычым ня толькі правапіснай непісьменнасьці, але й агульнамоўнай. Гэта ня толькі таму, што новая нармалізацыя атрымалася кабінэтнай (Гэмінгўэй), але найперш таму, што зьява відавочна элітарная (лябараторыя) “пайшла ў народ”. І ўсе тэрмінова заняліся “пытаньнямі генэтыкі”. На нейкім этапе гэта было надзвычай карысна (прыйшло новае пакаленьне, зьмяніўся ды памацнеў вобраз мовы), але сёньня якраз “тарашкевіцу”, як элітнае насеньне — у гэткай якасьці мы можам страціць. Бо самая вялікая страта ад гэтага распадзелу — культура беларускай мовы. Чытач скажа — каторай беларускай? Афіцыйнай ці “тарашкевіцы”? Вось чаму мова павінна быць адна — з выпраўленымі школьнымі памылкамі, з культурнамоўнымі аглядамі прэсы й літаратуры (калісьці такія агляды рабіў П.Садоўскі), і са сваім элітным зернем, я б нават не называў яго больш “тарашкевіцай” — вядома, пра што ідзецца. Давайце спасылацца на Купалу розных пэрыядаў, на “Нашу Ніву” пачатку стагодзьдзя, на Гарэцкага і нават на Насовіча — на ўсё, дзе наша элітнае зерне захавалася ў найлепшым выглядзе. І гэта будзе адна мова. І маё пачуцьцё адказнасьці на гэтым, прынамсі, этапе ня будзе вярэдзіць мне душу.
September 3, 2007 у 18:13
На падставе пісьмовай практыкі Купалы, які пісаў лацінкай і для якога роднай была польская мова?
Мяккі знак - гэта калька з польскага правапісу, якая праз беларускую лацінку трапіла ў беларускую кірыліцу.
September 3, 2007 у 18:16
На падставе пісьмовай мовы Купалы, які пісаў лацінкай?
September 3, 2007 у 18:48
“Не Купала з Коласам “пісалі тарашкевіцай″, а тарашкевіца формулявалася на падставе жывой пісьмовай практыкі тых, хто карыстаўся беларускай мовай на пісьме.”
На падставе лацінкі Купалы?
September 3, 2007 у 20:21
Гэтыя артыкулы наконт здачы “тарашкевіцы” нагадалі мне лёс самога Тарашкевіча. Напэўна ён і іншыя эмігранты вярталіся ў СССР і думалі: “Мы ня здраджваем прынцыпам, не здаемся! Наадварот - едзем змагацца за беларушчыну, за беларускі народ, разам з усім народам! Гэта пазытыўны і наступальны крок. Адчуваем адказнасьць за Беларусь і бачым, што ў падзеленым выглядзе яе чакае цяжкі лёс. А то сядзім сабе тут - хто на кухні, а хто проста так. Назавем гэта капітулянцтвам — з гэтым і будзем жыць. Мы прапанавалі б называць гэта задзіночаньнем…”
Тады гэта была трагедыя, зараз гісторыя паўтараецца ў выглядзе фарса.
September 4, 2007 у 10:04
Ніхто ня ведае, ці быў у Тарашкевіча выбар. Ягоная Грамада атрымлівала гранты з усходу і, калі спонсар паклікаў, давялося ехаць. Не падобна, каб гэта было ягонае прынцыповае рашэньне. Рэвалюцыя клікала сваіх дзяцей, каб іх зжэрці. І ехаў ён не ў незалежную Беларусь, якой не было, а ў Маскву. Ён паехаў, а Луцкевіч застаўся. “Бронюсь, куды ты едзеш?” — пытаўся ў Тарашкевіча Луцкевіч. На мяжы Тарашкевіча абмянялі на Аляхновіча. Калі яны разьміналіся, Аляхновіч сказаў: “Бронюсь, куды ты едзеш?”. Бронюся расстралялі, Луцкевіч крыху пазьней загінуў у ГУЛАГу, Аляхновіча застрэлілі. Гэта была не трагедыя, што паўтараецца як фарс. Гэта была катастрофа. І потым ня веру я, што Тарашкевіч ехаў у Маскву зь нейкімі там адраджэнцкімі мэтамі. Па-мойму, тады ўжо ўсе і ўся ўвайшлі ў запавесу абсалютнага палітычнага цынізму.
September 4, 2007 у 15:28
Дзякуй за прыгожы аповед. Але ж я кажу не толькі пра Тарашкевіча, а пра ўсіх эмігрантаў-навукоўцаў, якія працягнулі руку Саўбеліі. А савок і руку зьеў (ідэі і напрацоўкі) і іх саміх.
Зараз тут па-ранейшаму той самы савок - чакаем на ядравыя ракеты пад Менскам. А мы йзноў бачым дзіўнае працягваньне рук (ці ног?). “Сяргею, куды ты едзеш?”
Урэшце ўся гэтая гісторыя патыхае, як Вы трапна сказалі, абсалютным палітычным цынізмам. Як тыя мілінкевічавы ўлеткі на Дзень Волі з ЧЗ і БЧБ сьцягамі.
September 5, 2007 у 17:37
Каб наш час стаў паўтарэньнем 1930-х, трэба вельмі моцна раскансалідаваць і расьсяродзіць народ, тады яго можна запалохаць да сьмерці і загнаць у цемру няведаньня. І гэта ня быў бы фарс ці трагедыя, а была б яшчэ адна катастрофа, яшчэ большая, бо катастрофы гісторыі звычайна ідуць адна за адной на рэкорды. Усё, што нас разьядноўвае, працуе на гэта. Пляцоўкі, якія дэкляруюць кансалідацыю, імкліва маргіналізуюцца, нават няёмка пытацца пра плёны асьветнае працы (у паказьніках) тых, хто такую працу дэкляруе. Няма ніякай выніковай асьветнай працы. Ёсьць актывісты гэтыя, якія адрозьніваюцца ад тых, а тыя ад тых і так па пяць-дзесяць чалавек да бясконцасьці. Самая простая думка — вось беларускае, а вось расейскае — у нас не прасочваецца пад наслаеньнямі ўсялякіх удакладненьняў і драбленьняў. Ведаеце, паміж маргіналамі заўсёды дамінуюць маргінальныя ж адрозьненьні “сваіх” і “чужых”, “свайго” і “чужога”. Спробы экстрапаляваць гэтыя ледзьве не асабістыя сымпатыі-антыпатыі на ўвесь народ выглядаюць, зразумела, ня тое што бясплённа, але абсурдна. Мне ж уяўляецца, што сёньня трэба адкінуць гэтае бясконцае дзяленьне беларускае самаідэнтыфікацыі і вярнуцца да самага простага і яснага — мы беларусы, наша мова беларуская і ўсё наша — беларускае. А гэта — расейскае, ня наша. Натуральна, ніякай ксэнафобіі, толькі самаідэнтыфікацыя. Вось гэта беларускае, а гэта расейскае. Сёньня такія рэчы яшчэ могуць быць успрынятыя, бадай, кожным жыхаром Беларусі. Але калі ўсё будзе працягвацца так, як яно ідзе — у блытаніне раздробленай самаідэнтыфікацыі, мы атрымаем незваротны працэс. І працягнем гэтую гаворку на пыльнай палічцы музэйнага запасьніка.
September 5, 2007 у 19:41
Дык калі Свабода цалкам пяройдзе на афіцыйны правапіс? Ці бура ў шклянцы адбылася - і добра, можна паставіць галачку за абмеркаванне, пасадку дрэваў, субботнік дзеля развіцця хакею?
September 6, 2007 у 08:29
Спадару Napalm! Уважліва чытайце дыскутантаў, а галоўнае — артыкул, вакол якога разгарнулася дыскусія. Інакш атрымаецца тое, што і на “Нашай Ніве” — калі кожны ў сваіх камэнтах хоча выказаць сваю адметную (як правіла — гэніяльную) думку і ня хоча слухаць, а галоўнае разумець астатніх. Нідзе ў артыкуле Дубаўца не гаворыцца пра тое, каб перайсьці на той правапіс, які прапануе Мінадукацыі, а тым больш на наркамаўку. Гаворка пра тое, каб так званая эліта (мы з вамі)адрынула свае амбіцыі й прыхільнасьці да розных правапісаў і хаця б паспрабавала змагацца за АДЗІН прапвапіс, АДНУ мову. І выкарыстала пры гэтым момант, калі з’явіўся праект. іншых момантаў можа ўжо болей ня быць. І калі мы будзем абменьвацца аднно кпінамі ды абвінавачаньнямі ў здрадніцтве высокім ідэалам, вельмі хутка можа сапраўды здарыцца катастрофа.
September 7, 2007 у 13:22
Нідзе ў артыкуле Дубаўца не гаворыцца пра тое, каб перайсьці на той правапіс, які прапануе Мінадукацыі, а тым больш на наркамаўку. Гаворка пра тое, каб так званая эліта (мы з вамі)адрынула свае амбіцыі й прыхільнасьці да розных правапісаў і хаця б паспрабавала змагацца за АДЗІН прапвапіс, АДНУ мову.
==============
Дык за што прапануеце змагацца? І якім чынам?(не за афіцыйны правапіс, дык за які тады? напісаннем артыкулаў ці ўласным прыкладам?)
September 7, 2007 у 13:34
КАЛІ МАЙСЕІ СЫХОДЗЯЦЬ
З нагоды артыкулаў Сяргея Дубаўца й Віталя Тараса ў “НН”
І вадзіў Майсей народ свой па пустэльні сорак гадоў, і прытаміўся ён, і зьвярнуўся да народу свайго ды сказаў: “Усё, хлопцы, досыць, вяртаемся назад у Эгіпет, да фараона”. І прыступіўся да яго народ ды пытае: “Чаго ж так?” І адказаў ім Майсей: “Хадзілі мы сорак гадоў, а бальшыня народу нашага так і не пайшла за намі, засталася ў няволі эгіпецкай”. І сказалі людзі: “То як жа цяпер наконт зямлі абяцанай?” І адказаў ім Майсей: “Ня гэтым разам, мальцы, ня гэтым разам… Заблудзіўся я”.
Біблія паводле С. Дубаўца.
Частка “Зыход і вяртаньне”.
Разьдзел 3 (апошні?)
Яшчэ тыдзень да свае прапановы скансалідавацца вакол не прынятага яшчэ Міністэрскага праекту зьменаў у афіцыйным правапісе, Сяргей выступіў у “НН” усяго толькі з рэплікаю-апраўданьнем таго факту, што папяровая вэрсія рэдагаванай ім газэты “Свабода” выходзіць “наркамаўкаю”. Там жа ён запэўніў, што інтэрнэтная вэрсія будзе па-ранейшаму карыстацца “тарашкевіцаю”. Аднак хапіла колькіх дзён, каб Сяргей перадумаў (прыдумаў?) і заклікаў нас згуртавацца вакол новага праекту.
Пачаткова мне хацелася напісаць пра здраду, пра паражэнства й капітулянцтва, пра нож у сьпіну й стрэл у плечы, пра стому й зьнявераньне, пра хаваньне ўласнага я за безаблічна-абагульненым мы. Аднак пра ўсё гэта слушна напісалі наведнікі свабодаўскага форуму. Таму сканцэнтруюся на некаторых цьверджаньнях, якімі апэруе сп. Дубавец.
С. Д.: Неўзабаве новыя правілы стануць законам.
Яшчэ 25 жніўня 2006 году БелТА, а за ёю ўсе, каму яшчэ дазволена вяшчаць, абвясьцілі: праз 2 тыдні прэзыдэнт падпіша адпаведны дакумэнт. Два тыдні цягнуцца ўжо больш за год, а паводле старшыні камісіі ПП У. Здановіча, “закон должен вступить в силу 1.09.2010” (“КПвБ”. 8.08.2007). Ды праз 3 гады, як гаворыцца ва ўсходнай прыпавесьці, мо ці шах памрэ, ці асёл здохне… А Сяргей заклікае бегчы паперадзе паравоза.
С. Д. Замест таго, каб дамагацца зьменаў у афіцыйным правапісе, мы здаволіліся закрытымі асяродкамі сваіх выданьняў.
Ужо другое дзесяцігодзьдзе я й шмат маіх калегаў публічна выступаем па пытаньнях правапісу. Адзіны вынік асабіста маёй дзейнасьці – пасьля публікацыі ў “Arche” 125-старонкавай рэцэнзіі на “восеньскі” 2006 году варыянт Міністэрскага праекту, у ім выправілі некаторыя найбольш грубыя памылкі й зьнялі пару супярэчлівых артаграмаў. Так узьнік варыянт “вясна-лета” 2007 году.
Я неаднаразова прапаноўваў свае сілы й веды кіраўнікам Міністэрскага праекту – цяперашняму дырэктару Інстытуту мовазнаўства Аляксандру Лукашанцу й прафэсару БДУ, дарадцу міністра адукацыі Віктару Іўчанкаву. Аднак працягнутая мною рука так і павісла ў паветры…
С. Д.: Візуальна гэта будзе мадэрнізаваная “наркамаўка”. За тым выключэньнем, што ў нас, прыхільнікаў “тарашкевіцы”, больш няма падставаў для этычнага канфлікту.
Гэта будзе ня толькі візуальна, але й па сутнасьці “наркамаўка”. Аднак калі карыстацца лёгікаю, што міністэрскі грыф здымае з афіцыйнага правапісу ганебнае таўро, то таўра ўжо няма: яшчэ ў 1957–59 гг. зьявіўся новы варыянт правапісу (Звод-1959), які адрозьніваўся ад варыянту 1933-га году ня менш, чым Міністэрскі праект ад Зводу-1959. Паказальна, што працэс зьменаў адбыўся пасьля 1956 г., калі ўлады пайшлі на адкрытую дэсталінізацыю, у пару “хрушчоўскае адлігі”. Ах, сапраўды! Сяргей тады яшчэ толькі нараджаўся…
Шанцы прызнаць адсутнасьць таўра на афіцыйным правапісе зьяўляліся неаднаразова: у 1999-м, 2002 і 2004 гг. Менавіта тады адна за другою выйшлі тры кніжачкі – “зялёная”, “ружовая” й “жоўтая” – тры варыянты праекта групы А. Падлужнага, тагачаснага дырэктара Інстытуту мовазнаўства. 2-я і 3-я кніжачкі, праўда, засакрэчаныя, а 1-я ёсьць у вольным доступе ў Нацбібліятэцы. Зрэшты, пра іх зьяўленьне паведамлялася ў друку, чаго для сакральнага дзеяньня – ачышчэньня афіцыйнага правапісу ад сталінскае псоты – было б дастаткова.
С. Д.: Новыя правілы дадуць нам падставу гаварыць пра адну беларускую мову на постсавецкім этапе яе разьвіцьця.
Беларуская мова й так адна. Сяргей сьвядома ці несьвядома блытае мову ў цэласьці і адзін зь яе разьдзелаў – артаграфію. І не адзін ён, – гэта характэрна ці не для паловы дыскутантаў. У нас няма праблемы, зь якою жывуць, напрыклад, грэкі (суіснаваньне старагрэцкай і навагрэцкай моваў) або кітайцы (яны размаўляюць на сямі розных мовах, аднак герагліфіка дазваляе ім карыстацца адзінаю пісьмоваю сыстэмаю). І ня варта гэтую праблему выдумляць.
С. Д.: Хоць новы правапіс, безумоўна, запатрабуе далейшага рэфармаваньня.
Слова стандарт (анг. standard) паходзіць ад дзеяслова stand ‘стаяць; быць усталяваным, вызначаным’; інакш кажучы, стандарт на тое і стандарт, каб заставацца стабільным. У максымальнай ступені гэта датычыць стандарту артаграфічнага – правапісу. Таму плянаванае Сяргеем будучае жангляваньне правапіснымі нормамі, бясконцае рэфармаваньне артаграфіі, несумненна, зашкодзіць мове значна больш, чым суіснаваньні дзьвюх, але стабільных, пэўных, цьвёрдых сыстэмаў.
С. Д.: агульнанацыянальны моўны працэс.
Яго няма. Навуковыя канфэрэнцыі ператварыліся ў кваліфікацыйныя паседжаньні. Часам у канфэрэнцыйнай залі сядзяць толькі кандыдаты ў кандыдаты: самі сабе прачыталі свае тэзы, самі сабе не задалі ніводнага пытаньня па сутнасьці агучанага, самі скінуліся па $10 на зборнік тэзаў – бінго, ёсьць па яшчэ адной пазыцыі ў сьпіс публікацыяў да дысэртацыі.
Інстытут мовазнаўства жыве пад штодзённаю пагрозаю быць пераведзеным на балянс аднаго з унівэрсытэтаў, што дэ-факта азначала б зьнішчэньне інстытуту (так фактычна зьнік Скарынаўскі цэнтар, перададзены БДПУ). Унівэрсытэцкая ж навука (прынамсі ў галіне мовазнаўства) ледзь ліпіць.
С. Д.: Што замінае нам прыняць новыя правілы ў якасьці адзіных?
1. Іх недасканаласьць і супярэчлівасьць. Толькі пару прыкладаў зь Міністэрскага праекту: у § 15.3 знаходзім напісаньне Нью-Ёрк, затое ў § 18.1 – Нью-Йорк, а ў § 22.23 зноў – нью-ёркскі. У § 17.4 — пяцьдзясят, шэсцьдзясят, але ўжо ў § 60.1 – пяцьдзесят, шэсцьдзесят. І такога бязладзьдзя там поўна. Дык зь якім напісаньнем кансалідавацца?
2. Факт іх “новасьці” – артаграфічныя правілы ня можна безупынна перарабляць і падгаблёўваць.
3. Кулюарны характар іх выпрацоўваньня. Нават Інстытут мовазнаўства адсунуты ад рыхтаваньня дакумэнту.
4. Іх бясконцае зьмяненьне. Мне вядомыя аж тры варыянты Міністэрскага праекту. І выглядае, што гэта яшчэ не канец, бо прапановы прымаюцца (гл. сайт Мінадукацыі).
5. Іх “непрынятасьць”, яны яшчэ ня сталі правіламі – і ці стануць. Апроч таго: “Нужно серьезно подготовиться, выпустить словари, учебники. Работа тяжелая» (ужо цытаванае інтэрвію У. Здановіча). Ведаючы апэратыўнасьць гэтай машыны, можна зрабіць прыпушчэньне, што слоўнікі будуць пісацца яшчэ дзесяцігодзьдзямі. Прыкладам, каб выдаць артаграфічны слоўнік паводле Зводу-1959 спатрэбілася ўсяго толькі … 18 гадоў.
6. Карны кампантэнт будучага закону. Ні сталінская пастанова 1933 г., якая паклала пачатак артаграфічнаму расколу, і хрушчоўская пастанова 1957 г. ня ўтрымлівалі разьдзела аб пакараньні за парушэньне нормы.
7. Насьцярожанасьць у дачыненьні беларускай мовы з боку ўладаў (“А, гэта ўсё бээнэфаўцы!”).
8. Абыякавасьць пераважнай часткі грамадзтва да праблемы мовы.
Калі ўжо заклікаць гуртавацца, то вакол Зводу-1959, якому пералічаныя хібы ўласьцівыя ў значна меншай ступені. Дарэчы, калі б Сяргей прачытаў і Міністэрскі праект, і Звод-1959, то, не сумняюся, зрабіў бы для сябе нямала адкрыцьцяў, а нас пацешыў бы новымі бліскучымі ідэямі й мудрагелістымі канцэпцыямі.
У некаторых СМІ можна прычытаць, прыкладам: “В 2006 г. по распоряжению А. Лукашенко работа над проектом возобновилась” (www.3dway.org/node/7382). Насамрэч гэта ня так.
У яшчэ ў “адраджэнскім” 1993 годзе Савет Міністра прыняў пастанову №556 “Аб удакладненні правапісу беларускай літаратурнай мовы”, паводле якой стварылі Дзяржаўную камісію. У 1994 г., бачачы бессэнсоўнасьць сваёй дзейнасьці ў выніку прыходу да ўлады АРЛ, камісія самараспусьцілася, але пакінула “запавет” Інстытуту мовазнаўства – скласьці новы правапісны звод. Генэтычны бацька Міністэрскага праекту – праект Падлужнага – пісаўся ўжо ў зусім іншай атмасфэры, таму атрымаўся досыць “наркамаўскім”. На пачатку 2000-х Падлужны ня здолеў “прабіць” яго ў Адміністрацыі прэзыдэнта: там праблемы мовы нікога не цікавілі й не цікавяць.
Аднак пасьля сьмерці Падлужнага ў гульню ўключыўся ініцыятыўны сп. Іўчанкаў, які пабачыў у “незавяршонцы” добрую нагоду завяршыць і адрапартаваць. Яму і ўдалося “прабіць пытаньне наверх” праз свайго шэфа А. Радзькова. Ня варта шукаць у гэтых дзеяньнях найвышэйшых пабуджэньняў: актыўнасьць чыноўніка зазвычай матывуецца пэрспэктывамі кар’ернага росту.
Відаць, усё Сяргеевы пабудовы ішлі ад фальшывага ўяўленьня, што сёньняшнія артаграфічныя варушэньні ідуць зьверху. Але ж нішто ня робіць тэорыю настолькі безнадзейнаю, як памылкі ў зыходных зьвестках. Калі б Сяргей ведаў кухню ўзьнікненьня Міністэрскага праекту, ён бы на сваёй кухні такіх стратэгічных схемаў не напёк.
*
Рана ці позна Майсеі сыходзяць – фізычна ці духова. А народ працягвае ісьці да зямлі абяцанай.
September 7, 2007 у 15:59
Няхай будзе так, прызнаю сваю здраду, капітуляцыю і нават Майсея твайго вешаю на сябе. Але зусім не мая сьціплая пэрсона прадмет гэтай дыскусіі. Што? Скажу крыху пазьней. Спачатку колькі словаў пра саму дыскусію. Яе ўдзельнікі падзяліліся на два лягеры, два спосабы размаўляць. Фігуральна кажучы, адныя гавораць кропкамі (як ты, Зьміцер), другія – коскамі (з чаго я й пачаў). Мяне цікавіла ня тое, кім, якім чынам і што там дзе распрацоўваецца. Не пра тое гаворка. Аўтару кожнай “кропачнай” тырады мне хочацца задаць пытаньне: “А што ты прапануеш?” І паколькі я адказ даўно ведаю (не чапаць! – што значыць, — нічога), дык вось жа і ўзяўся за пяро. Ніякай відзежы моўнае будучыні ты, Зьміцер, не прапануеш. Год не прапануеш, два гады, пяць гадоў… А я, апроч заняпаду агульнае сытуацыі, нічога іншага ня бачу. І тут пераходжу да прадмету дыскусіі.
Дзесяць, пятнаццаць, дваццаць гадоў таму ў Беларусі стварылася рэальная сытуацыя правапіснага распадзелу, які адыгрываў зусім не мовазнаўчую ролю. У часы рэальнае пагрозы незалежнасьці краіны мы мусілі ўсімі сіламі мацаваць беларускую адрознасьць ад расейшчыны, каб новае пакаленьне візуальна адчула, што беларус – ня “тоже русский”, як пра тое казала афіцыйная прапаганда. Сёньня яна гаворыць пра “незалежную Беларусь” — фальшыва, вядома, але сам панятак беларускай незалежнасьці замацаваўся ў розумах нацыі. Наступны крок – напоўніць гэты панятак беларускім зьместам, навучыць адрозьніваць усё беларускае ад усяго расейскага. Вось чаму калі 10 гадоў таму “тарашкевіца” ў якасьці альтэрнатывы афіцыёзу адыгрывала цалкам пазытыўную ролю, дык сёньня яна — у той самай ролі — стала раскольніцкай і разбуральнай. Інтэнцыя беларушчыны ў розумах усяго народа сёньня настолькі слабая, што “грэцкі” або іншы падвойны варыянт проста не “загрузіцца”, кажучы па-кампутарнаму, у галовы. Што мы й бачым. Паміж моваю школы і мовай асьветніцкае літаратуры не павінна быць розьніцы. Нельга ад усяго народа чакаць высілкаў элітарнага характару. Асабіста мне ў задзіночаньні мовы школы і асьветы бачыцца найбольш плённы для беларушчыны шлях. Можа быць, ты бачыш нейкі іншы шлях, Зьміцер?
І, вяртаючыся да Майсея, хачу ўдакладніць параўнаньне. Рэч у тым, Зьміцер, што гэта не Майсей у нас павёў народ у зямлю абяцаную, а два дзясяткі майсеяў, аддзяліўшыся ад народу, самі сабою рушылі ў паход. Некаторыя й сёньня ўспрымаюць сваю “тарашкевіцу” як подзьвіг, як змагарны чын, хоць гэта ўсяго толькі рабочае пытаньне, і думаць варта было б пра заўтрашні дзень. Што да мяне, дык я проста ня бачу сэнсу ў сваім перабываньні сярод майсеяў, а бачу толькі шкоду для агульнае справы.
Ня думаю, што ў мовазнаўчай дыскусіі ў нас з табой, Зьміцер, было б шмат разыходжаньняў. Але я паставіў тут зусім не мовазнаўчыя пытаньні. Падобна, што сродкамі мовазнаўства на іх адказаць немагчыма.
September 7, 2007 у 18:15
З сп. Саўкай можна пагадзіцца: прапанаваны праэкт - не вельмі прафесійная, мейсцамі нізкага ўзроўню рэч, як і ‘’клясычны правапіс'’, і футбольная зборная, і трактарабудаванне, і сельская гаспадарка, і аб’яднаная апазіцыя, і лідары БНФ, і школьныя падручнікі, і часопіс Архэ - працягніце самі. Ну няма ў нас пакуль Оскараў ды Нобеляў. Можна па-маісейску з’ехаць куды-небудзь, дык вось праблема: вакантных пустыняў больш няма, блукаць можна была 3000 год таму, нам патрэбна ва ўласнай дзяржава не будаваць паветраныя замкі, а займацца рэальнымі справамі, што сп. Дубавец і прапануе. Ці ёсць яшчэ тыя, хто марыць калонамі па 3 пакрочыць куды-небудзь з тэрыторыі РБ за чарговым спазніўшымся на пару тысячагоддзяў Маісеем? І для чаго тады гэтую зямлю Астрожскі, Чарадзей ды Вітаўт адбівалі?
September 8, 2007 у 01:03
Дубавец: “Вось чаму калі 10 гадоў таму “тарашкевіца” ў якасьці альтэрнатывы афіцыёзу адыгрывала цалкам пазытыўную ролю, дык сёньня яна — у той самай ролі — стала раскольніцкай і разбуральнай”.
Мне падаецца тут нейкая блытаніна з паняткамі. Правапіс - інструмэнт, дрэўка для сьцягу, а ня сьцяг. Сьцяг - гэта мова. Тое, што прапануецца - адкінуць раскольніцкае дрэўка, замяніць на іншае нераскольніцкае, і тады сьцяг залунае? Зь якой радасьці?
Залунае ці не залунае ад сьцяганошаў залежыць, а не ад дрэўка. Мы зараз маем дрэўка, можа ня самае дасканае, але нашае. І мы трымаем яго, і вырашаем якім яму быць з большага самі. А вось іншае, “наркамаўскае” дрэўка трымаем ня мы. І бяз нас, калі некаму заманецца, згорнуць наш сьцяг і закапаюць назаўсёды і мы нічагусенькі ня зможам зрабіць. І тады нам трэба будзе распачынаць ўсё спачатку. Толькі ці знойдзецца тады Пазьняк, каб узьняць яго? Узьняць сьцяг нанова потым будзе складаней, чым трымаць яго зараз у сваіх руках.
Я не адмаўляю існаваньне праблемаў зараз, нейкага ступара, у якім мы зараз апынуліся. Але лічу, што хапаемся не з таго боку. Адмовіцца ад нечага заўсёды прасьцей, чым адстаяць сваё права нешта мець.
Калі ідзецца пра збліжэньне/дамову з апанэнтамі, дык давайце паслоў пашлем з белым сьцягам, але ўсім навошта ісьці зь белым сьцягам, гэта на капітуляцыю падобна.
Калі ідзецца пра разьведку боем, дык таксама, ня варта адразу ўсім войскам ісьці. А раптам не атрымаецца знутры авалодаць сытуацыяй. Гамон усяму войску?
Як пробны шар (разьведку боем, крок насустрач) можна паспрабаваць запусьціць нейкія праекты наркамаўкай, паглядзім як пойдзе. Ужо ёсьць газэта “Свабода”. Давайце разьвіваць яго. Калі атрымаецца, пашырым посьпех, зробім яшчэ газэту, яшчэ часопіс, яшчэ выдавецтва, яшчэ тэлеканал. Але ж не рэгіструюць “Свабоду”, цяжка разгарнуцца, хоць і правапіс нераскольніцкі. “Кнігазбор” заўсёды наркамаўкай карыстаўся, але таксама нешта зараз не ў пашане, цкуе яго дзяржава. Можа “Полымя” якое ці “Бярозка” квітнеюць? Не, па-мойму. Дык можа не ў правапісе справа? Ці правільна мы вызначылі прычыны няўдачаў? Ці слушны аналіз зрабілі, чаму зараз буксуем?
September 8, 2007 у 01:33
Цытата: “Вось чаму калі 10 гадоў таму “тарашкевіца” ў якасьці альтэрнатывы афіцыёзу адыгрывала цалкам пазытыўную ролю, дык сёньня яна — у той самай ролі — стала раскольніцкай і разбуральнай”.
Мне падаецца тут нейкая блытаніна з паняткамі. Правапіс - інструмэнт, дрэўка для сьцягу, а ня сьцяг. Сьцяг - гэта мова. Тое, што прапануецца - адкінуць раскольніцкае дрэўка, замяніць на іншае нераскольніцкае, і тады сьцяг залунае? Зь якой радасьці?
Залунае ці не залунае ад сьцяганошаў залежыць, а не ад дрэўка. Мы зараз маем дрэўка, можа ня самае дасканае, але нашае. І мы трымаем яго, і вырашаем якім яму быць з большага самі. А вось іншае, “наркамаўскае” дрэўка трымаем ня мы. І бяз нас, калі некаму заманецца, згорнуць наш сьцяг і закапаюць назаўсёды і мы нічагусенькі ня зможам зрабіць. І тады нам трэба будзе распачынаць ўсё спачатку. Толькі ці знойдзецца тады Пазьняк, каб узьняць яго? Узьняць сьцяг нанова потым будзе складаней, чым трымаць яго зараз у сваіх руках.
Я не адмаўляю існаваньне праблемаў зараз, нейкага ступара, у якім мы зараз апынуліся. Але лічу, што хапаемся не з таго боку. Адмовіцца ад нечага заўсёды прасьцей, чым адстаяць сваё права нешта мець.
Калі ідзецца пра збліжэньне/дамову з апанэнтамі, дык давайце паслоў пашлем з белым сьцягам, але ўсім навошта ісьці зь белым сьцягам, гэта на капітуляцыю падобна.
Калі ідзецца пра разьведку боем, дык таксама, ня варта адразу ўсім войскам ісьці. А раптам не атрымаецца знутры авалодаць сытуацыяй. Гамон усяму войску?
Як пробны шар (разьведку боем, крок насустрач) можна паспрабаваць запусьціць нейкія праекты наркамаўкай, паглядзім як пойдзе. Ужо ёсьць газэта “Свабода”. Давайце разьвіваць яе. Калі атрымаецца, пашырым посьпех, зробім яшчэ газэту, яшчэ часопіс, яшчэ выдавецтва, яшчэ тэлеканал. Але ж не рэгіструюць “Свабоду”, цяжка разгарнуцца, хоць і правапіс нераскольніцкі. “Кнігазбор” заўсёды наркамаўкай карыстаўся, але таксама нешта зараз не ў пашане, цкуе яго дзяржава. Можа “Полымя” якое ці “Бярозка” квітнеюць? Не, па-мойму. Дык можа не ў правапісе справа? Ці правільна мы вызначылі прычыны няўдачаў? Ці слушны аналіз зрабілі, чаму зараз буксуем?
Правапіс, па-мойму, гэта форма для існаваньня мовы. Формы могуць быць розныя. Стан мовы ў нас зараз вельмі няпэўны. І цяпер акурат для надзейнасьці трэба захоўваць яе ў розных формах. І наркамаўкай, і тарашкевіцай.
Я прыхільнік тарашкевіцы, але карыстальнікаў наркамаўкай ворагамі не лічу.
Мы як два берагі адной ракі. Адлегласьць паміж намі вызначаецца не нашым жаданьнем, а паўнаводнасьцю нашай мовы-ракі. А спалучымся ў адно мы толькі тады, калі рака перасохне.
September 8, 2007 у 08:21
Як той казаў, любое параўнаньне кульгае (гэта пра дрэўка). А па сутнасьці згодны. Калі “тарашкевіцу” разглядаць не як альтэрнатыву афіцыйнаму правапісу, а як рэсурс, як тое элітнае зерне і лябараторыю мовы, тады ніякіх прынцыповых распадзелаў проста ня будзе. Чаго й хацелася. Дай Бог, каб энэргія нашай дыскусіі, што драмала ў спратах “правапіснай праблемы”, пайшла на пашырэньне беларушчыны.
September 8, 2007 у 15:24
…Калі ідзецца пра разьведку боем, дык таксама, ня варта адразу ўсім войскам ісьці. А раптам не атрымаецца знутры авалодаць сытуацыяй. Гамон усяму войску?
Як пробны шар (разьведку боем, крок насустрач) можна паспрабаваць запусьціць нейкія праекты наркамаўкай, паглядзім як пойдзе. ….
==============
….Дзіўна часам чытаць думкі свядомых беларусаў… Якое войска? дзе яно? Якія бойкі? Усе свае бойкі мы прайгралі ў 94 і 96гг., здаецца з лікам 6:1 Якія паспяховыя праэкты існуюць, карыстаючыся пры гэтым клясычным правапісам? Выдаваная на грошы ЗША Радыё Свабода? Дык тут ключавыя словы ‘’на грошы ЗША'’, НН-? Які ў яе наклад? Сайт - палова матэрыялаў - перадрукоўкі на афіцыйным правапісе матэрыялаў Белапана, Белта, Звязды і г.д.
Чым больш радыкальная ідэя, тым меньшая колькасць людзей за ёй пойдуць, і чым больш радыкальны варыянт беларускай мовы вы прапануеце расейскамоўным беларусам, тым большай ахвярай звычайнай пабытовай ксенафобіі ён стане. Цікавы ўрывак з аўтабіяграфіі Барака Обамы, які цудоўна пасуецца да беларускай сітуацыі: I had begun to see a new map of the world, one that was frightening in its simplicity, suffocating in its implications. We were always playing on the white man’s court, Ray had told me, by the white man’s rules. Whatever he decided to do, it was his decision to make, not yours, and because of that fundamental power he held over you, because it preceded and would outlast his individual motives and inclinations, any distinction between good and bad whites held negligible meaning. http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/book_extracts/article2392820.ece
І як афра-амерыканцы жывуць на пляцоўцы белага чалавека, па правілах белага чалавека, так і беларускамоўныя жывуць на пляцоўцы расейскамоўнага беларуса, па правілах расейскамоўнага беларуса(якія па-любому распаусюджваюцца на ўсіх). І як толькі ў пачатку 90х з’явілась цмяная магчымасць парушыць гэтае статус-кво, тут жа расейскамоўныя беларусы мабілізавалісь, быў запатрабаваны ‘’абаронца'’ і ён з’явіўся. Сэнс вышэйсказанага ў наступным: ніякія ‘’панты'’ у такой сітуацыі ня пройдуць, кшталту'’ а пайшлі вы ўсе, мы будзем жыць у паралельнай дзяржаве па сваіх правілах'’, калі вы не жадаеце змаргіналізавацца зусім(куды ўжо болей?) дык хочаце-не хочаце, а вам і мне прыйдзецца гуляць па ІХНІХ правілах, і аддаваць сваіх дзяцей ў ІХНЮЮ школу, мабыць на НАШАЙ мове. Альбо не аддаваць у школу ўвогуле. І гэтыю жахлівую матрыцу можна нацягнуць на любую сферу жыцця…
September 9, 2007 у 12:46
“Нам патрэбная візуальна адна беларуская мова. Адна для ўсіх – і для афіцыёзу, і для апазыцыі, і для школы, і для друку.”
Ці ёсьць ў наркамаўцы нейкія плюсы, акрамя афіцыйнага ўжываньня ?
————————-
“І тады звычайны беларускі чалавек аднойчы спытаецца ў сябе самога – а чаму гэта “Панарама” ў нас не беларуская? І чаму Прэзыдэнт у нас – не беларускі? І чаму наша школа – не беларуская?..”
А ці замінае гэтаму існаваньне тарашкевіцы ? Ці можа калі нехта пачне карыстацца наркамаўкай замест тарашкевіцы, то звычайны беларускі чалавек таксама пачне карыстацца мовай ?
Можа ёсьць праекты, якія будуць удалыя толькі калі карыстацца наркамаўкай замест тарашкевіцы ? Можа з’явіцца магчымасьць зрабіць добрыя слоўнікі для школаў замест “набліжаных да расейска мовы” ? Так навошта ў гэтых праектах лайдакі, якія “за мінулыя 20 гадоў так і ня здолелі стварыць уласнага адзінага руху” ?
Ці з’явіцца ў “Нашай Нівы” больш чытачоў, калі яна пачне выходзіць наркамаўкай ?
Не ў правапісу тут справа.
————————-
“Сёньняшняя Беларусь – постсавецкая і аўтарытарная – далёкая ад ідэалу, які нам мроіцца. Але пакуль мы не адчуем сябе яе часткай, нічога ня зьменіцца.”
Каб адчуць сябе яе часткай, значна большых вынікаў можна дасягнуць ужываньнем расейскай мовы замест беларускай.
September 19, 2007 у 12:48
Наогул падаецца тэма правапiса узьнята зь нiчога. Пакуль нiхто нiкога не прымушае i не зачыняе, рэпрэсый супраць тарашкевiцы нямашаkа… Што гэта?
Калi новы правапiс гэта кампрамiс i не заплямiу сябе камунiстычнымi злачынствамi, дык тады трэба лiчыць што лукашэнкаускi СЬЦЯГ И ГЭРБ таксама капрамiсным рашэньнем. Тыя сыбалi таксама не заплямiлi сябе крывёю… Мо наступным крокам будзе адыход ад Пагонi й бел-чырвона-белага сьцяга?